میزان ظرفیت و سرانه‌ی فن‌آوری اطلاعات در كشور

 

میزان تقاضا برای فن‌آوری اطلاعات در كشور و وجود زیرساخت‌های مناسب جهت پاسخ به این تقاضا نقطه‌ی اختلاف نظر بخش دولتی و خصوصی است چراكه صاحبان زیرساخت بر این تاكید دارد كه بستر لازم جهت حضور IT در سازمان‌های دولتی و خصوصی فراهم و بدون استفاده باقی مانده است و تقاضای مناسبی برای استفاده از آن وجود ندارد، این در حالی است كه بخش خصوصی عكس این ماجرا را گوشزد می‌كند.

 
میزان تقاضا برای فن‌آوری اطلاعات در كشور و وجود زیرساخت‌های مناسب جهت پاسخ به این تقاضا نقطه‌ی اختلاف نظر بخش دولتی و خصوصی است چراكه صاحبان زیرساخت بر این تاكید دارد كه بستر لازم جهت حضور IT در سازمان‌های دولتی و خصوصی فراهم و بدون استفاده باقی مانده است و تقاضای مناسبی برای استفاده از آن وجود ندارد، این در حالی است كه بخش خصوصی عكس این ماجرا را گوشزد می‌كند.
آمارها از این حكایت دارند كه میزان سرانه‌ی فن‌آوری اطلاعات در كل كشور در مقایسه با كشورهای در حال توسعه و پیشرفته در سطح پایینی است؛ اولویت‌های ‌ICT بیش‌تر در بخش‌های شهر، شهرداری و شهروند الكترونیك است اما فعالیت چشم‌گیری در این حوزه در كشور صورت نمی‌گیرد و بیش‌تر فعالیت‌های فن‌آوری اطلاعات در بخش دانشگاهی، علمی و تحقیقاتی است كه آن هم به دلیل نبود حمایت دولت از شركت‌های خصوصی اجرایی و عملیاتی نمی‌شود؛ در هر حال ظرفیت‌های موجود فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در كشور به هر دو بخش خصوصی و دولتی بازمی‌گردد و به گفته‌ی كارشناسان تحقق توسعه‌ی فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات باید با هماهنگی و درنظر گرفتن تمام موارد دخیل صورت گیرد.
سرانه‌ی فن‌آوری اطلاعات كشور از دو بعد مورد بررسی است، یك بعد به سرانه‌ای مربوط است كه دولت برای فن‌آوری اطلاعات سرمایه‌گذاری می‌كند كه به اذعان كارشناسان كاهش یافته و بعد دیگر سرانه‌ای كه هر فرد در این زمینه برای خود در نظر گرفته است.
علی‌اكبر صفوی - استاد دانشگاه - با اشاره به تطبیق نداشتن زیرساخت‌ها و ادعاهای طرفین دولت و بخش خصوصی در این زمینه اظهار كرد: شركت مخابرات از بعد سرمایه‌گذاری، تحسین برانگیز بوده است اما سرمایه‌گذاری در سایر بخش‌ها با كندی همراه است و این باعث می‌شود كه زیرساخت‌های سخت‌افزاری بلااستفاده باقی بمانند.
به گفته‌ی او از آنجا كه سرعت رشد تكنولوژی در سخت‌افزار بالا است، زیرساخت كنونی چند سال آینده كه سایر بخش‌ها به رشد مطلوب خود دست یافتند، پاسخگوی آن نخواهد بود.
وی خاطر نشان كرد: از دید قوانین، دارای اهرم قانونی ضعیفی در پشتیبانی و خدمات‌رسانی هستیم؛ در شورای فن‌آوری اطلاعات استان‌ها اعتبارات داده شده، نزدیك به یك هشتم نسبت به سال‌های گذشته بود و این در حالی است كه نحوه‌ی واگذاری اعتبارات به تمام ارگان‌های دولتی استان‌ها حایز اهمیت است اما چنین ركودی تقاضاها را كاهش داده و خدمات‌رسانی و كاربردها را به بحران شركت‌ها پیوند می‌دهد.
اما تحلیلگران بر این عقیده‌اند كه وقتی ارگان‌ها خدمات خود را كاهش دهند اعتبار و پشتیبانی نیز كاهش می‌یابد و به همین دلیل سرانه‌ رشد مناسبی را به همراه نداشته است؛ اشراف مدیران به جهت‌گیری‌های IT دنیا در تصمیم‌گیری مناسب كمك می‌كند اما بسیاری از مدیران فن‌آوری اطلاعات كشور به كلی‌گویی می‌پردازند كه بر مبنای اطلاعات كلی است و در سرمایه‌گذاری‌ها به چشم می‌آید.
● ادعای IT با دسترسی به ضریب نفوذ بالای اینترنت محقق می‌شود
به گفته‌ی رییس انجمن ICT كشور سرمایه‌گذاری‌ در مقوله‌های فن‌آوری اطلاعات باید با نگاه بلندمدت انجام شود و اگر در مقطع كنونی شاهد رشد آمار در بحث فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات هستیم، نتایج سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته و برروی زیرساخت است، تا شرایط برای یك اتصال موفق آماده شود.
مسعود شفیعی با اشاره به آمارهای موجود برای تحلیل ظرفیت ICT در كشور اظهار كرد: اگر بخواهیم از ظرفیت حرف بزنیم باید به آمارهای موجود در مخابرات و اینترنت بپردازیم؛ آمار تعداد مشتركان ثابت حدود ۲۳ میلیون است كه باید در پایان سال ۸۸، به ۳۶ میلیون و ضریب نفوذ به افزایش ۵۰ درصد دست یابد.
به گفته‌ی او در مقوله‌های ICT باید سرمایه‌گذاری‌ها با نگاه بلندمدت انجام شود و اگر در حال حاضر در مقطع كنونی شاهد رشد آمار در بحث فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات هستیم، نتایج سرمایه‌گذاری در سال‌های گذشته بر روی زیرساخت بوده است، تا همه چیز برای یك اتصال موفق آماده شود.
رییس انجمن ICT كشور معتقد است: ادعای پیشرفت در فن‌آوری اطلاعات زمانی محقق می‌شود كه ظرفیت پهنای باند افزایش یافته باشد و ضریب نفوذ بالایی از كاربران اینترنت به دسترسی بالا برخوردار باشند، این‌ها ملاك‌هایی است كه بر مبنای آن برنامه‌ریزی می‌شود و نمایان‌گر مقایسه بین كشورهاست.
● رشد تولید تجهیزات فن‌آوری دانش‌محور در كشور پایین است
به گفته‌ی مدیر فن‌آوری اطلاعات شركت ملی نفت، بر اساس گزارش سازمان همكاری‌های تجاری، ایران از نظر رشد و كاربرد اینترنت در خاورمیانه در رتبه‌ی اول قرار دارد.
حسین طالبی با بیان این كه ایران رتبه‌ی دهم را در درصد كاربرد اینترنت در خاورمیانه دارد گفت: ایران در استفاده از اینترنت و درصد رشد در سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷ رتبه‌ی دوم را دارد، همچنین كشور از نظر نفوذ اینترنت در جهان در بین ۱۸۳ كشور در رتبه‌ی ۸۴ قرار دارد.
وی با اشاره به رتبه‌ی دهم ایران از نظر نفوذ اینترنت در منطقه در بین ۲۰ كشور، تصریح كرد: از نظر رشد مصرف ICT در جهان، ایران با رشد ۲۶ درصد در سال بالاترین رشد مصرف تجهیزات ICT در جهان را دارد در حالی كه فرانسه ۱۰ درصد رشد داشته است.
او افزود: با توجه به این كه مصرف تجهیزات سالانه ۲۶ درصد رشد داشته است، ظرفیت دانشگاه‌ها در بخش IT كه پیش‌نیاز خرید تجهیزات است رشد چندانی نداشته و ما بیشتر به مصرف پرداختیم تا به تولید نرم‌افزار و تولید نیروی انسانی و صرفا به مصرف و خرید تجهیزات ICT پرداخته و اهمیت داده‌ایم.
● سرانه‌ی IT كشور در سطح پایین قرار دارد
محسن زندی - دبیر انجمن علمی ICT وزارت دفاع - اظهار كرد: ظرفیت در بخش فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات كشور به دلیل نبود فرهنگ استفاده درست از اینترنت و شبكه، درك نكردن نیاز و جایگاه واقعی در سطح پایینی قرار داشته و در حال حاضر در سطح جهانی مطرح نیستیم.
او ادامه داد: دولت با حمایت منطقی و درست در بخش‌های خصوصی و همچنین تقویت انگیزه‌های مادی و معنوی پتانسیل IT جوان می‌تواند قدرت رقابتی در جهان را افزایش دهد.
او درباره‌ی سرانه‌ی IT كشور گفت: با توجه به نقش مثبت IT در بسیاری از حوزه‌ها بودجه‌ای كه دولت در اختیار IT كشور قرار داده به منظور پیشرفت آن نبوده و سرانه‌ی IT كشور در سطح پایین قرار دارد.
● مسوولان به زیرساخت‌های ICT توجهی ندارند
به عقیده‌ی یك كارشناس مسوولان بیشتر در بخش‌های بالاتر فن‌آوری اطلاعات فعالیت كرده و به زیرساخت‌های ICT توجهی ندارند.
هادی مهمانی - مدیر عامل یك شركت اینترنتی - میزان سرانه‌ی IT در كل كشور در مقایسه با كشورهای در حال توسعه و پیشرفته در سطح پایینی دانست و اظهار كرد: اولویت‌های ‌ICT بیشتر در بخش‌های شهر، شهرداری و شهروند الكترونیك بوده و فعالیتی در این حوزه صورت نمی‌گیرد، در كشور ما بیشتر فعالیت‌های IT در بخش دانشگاهی، علمی و تحقیقاتی است و به دلیل نبود حمایت دولت از شركت‌های خصوصی این فعالیت‌ها اجرایی و عملیاتی نیست.
تحلیلگران بر این موضوع تاكید دارند كه با توجه به این كه رشد كاربردهای ICT به حضور زیرساخت‌های مناسب منوط است، ایجاد آن باید در اولویت برنامه‌های وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات قرار بگیرد.
غلامرضا خلف - كارشناس فن‌آوری اطلاعات -با اشاره به در حال توسعه بودن كشور و وجود پتانسیل بالا در به‌كارگیری تكنولوژی IT اظهار كرد: ظرفیت‌هایی كه IT در كشور ما نسبت به سایر بخش‌ها با آن مواجه است در بحث تجارت الكترونیكی و آموزش الكترونیكی است كه باید با شناخت نكات پرظرفیت باید در اولویت بندی برنامه‌های كلان و بودجه‌ها تجدیدنظر كرد.
وی با اظهار تاسف از عقب بودن ایران به لحاظ زیرساخت فن‌آوری اطلاعات گفت: سیستم بانكی، پست و خطوط اولیه برای ایجاد كاربردهای IT نظیر تجارت الكترونیكی و آموزش مجازی نیازمند زیر ساخت‌هایی است كه در مورد آن نسبت به سایر كشورها عقب هستیم و باید ارگان‌هایی نظیر وزارت بازرگانی، بانك مركزی و بخش خصوصی كه نقش تعیین كننده‌یی در تجارت الكترونیكی دارند، به بحث فرهنگ‌سازی آن بپردازند.
● بقای IT كشور با كمبود بودجه به مشكل دچار می‌شود
او معتقد است: كاربر اصلی در مرحله‌ی آغاز، بخش دولتی است كه معمولا در مواجه شدن با كمبود بودجه از اعتبارات IT استفاده می‌كنند و این امر برای بقای فن‌آوری اطلاعات مشكل‌ساز خواهد بود.
● شركت‌های خصوصی حوزه‌ی ICT نیازمند حمایت هستند
كارشناس فن‌آوری اطلاعات عقیده دارد به دلیل نبود حمایت دولت از شركت‌های خصوصی در كشور و در اختیار قرار ندادن تكنولوژی و فن‌آوری‌های سخت‌افزاری، خط تولید بسیار كم بوده و مسائل IT ما توسط سایر كشورها حل می‌شود.
شهریار پورآذین اظهار كرد: از جمله پارامترهای ارزیابی ICT كشور می‌توان به مواردی چون دسترسی مردم به ادوات (كامپیوتر و شبكه) در منزل با آموزش و محیط كار، میزان تخصص و نیروی مهندسان در كشور، تاثیر شركت‌ها در میزان رشد سرمایه‌هایشان، مكانیزم‌های سالم در شركت‌ها و طراحی مناسب ضوابط داخل كشور برای پیشرفت IT اشاره كرد.
این كارشناس درباره‌ی اولویت و سیاست گذاری IT در ایران افزود: بهترین اولویت راجع به IT، تصمیمات و سیاست گذاری‌های درست، كامل و پایدار است و همچنین باید به فعالیت‌های بخش خصوصی توجه كامل شود.
● پهنای باند اینترنت عامل موثر افزایش ظرفیت ICT است
به گفته‌ی یك استاد دانشگاه پهنای باند و سرعت دسترسی به اینترنت عوامل موثری در استفاده از ظرفیت فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات كشور است.
علی‌اكبر جلالی مجموعه‌ی قابلیت‌های سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و مغزافزاری در به كارگیری از كاربردهای فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات را ظرفیت ICT ‌نامید كه این ظرفیت‌ها شامل زیر ساخت‌های ارتباطی، تعداد رایانه‌های در حال كار و نرم‌افزارهای كاربردی است.
این كارشناس درباره‌ی ظرفیت‌های ICT در كشور گفت: درصورتی كه ظرفیت لازم برای استفاده از كاربردهای فن‌آوری اطلاعات در یك كشور وجود داشته باشد، باید با اطلاع‌رسانی واقدامات فرهنگی، زمینه به كارگیری مردم از این فن‌آوری را فراهم كرد. به عنوان مثال اگر دولت بخواهد بستر دولت الكترونیكی را به عنوان یك كاربرد و ظرفیت فن‌آوری اطلاعات توسعه دهد باید زمینه این امر با اطلاع‌رسانی و فرهنگ سازی صحیح در كشور باشد.
این استاد دانشگاه درباره‌ی میزان سرانه‌ی IT در كشور نیز ادامه داد: سرانه‌ی هزینه در حوزه‌ی فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در مقایسه با كشورهای توسعه یافته بسیار پایین است و به گفته‌ی مسوولان این سرانه در سال ۸۵ به ازای هر نفر ۹ دلار بوده اما در كشور سوئیس این سرانه ۲۵۰۰ دلار است.
به گفته‌ی او ما در ایران با سرانه ۹ دلار مجبوریم زیرساخت‌ها را تامین كنیم. همچنین كاربردهای فن‌آوری اطلاعات را عملی سازیم شاید به همین دلیل یك نوع عقب‌ماندگی نسبت به كشورهای توسعه یافته داریم.
برخی كارشناسان تاكید دارند كه كشور در حوزه‌ی سخت‌افزار IT قادر به رشد زیادی نیست و معمولا در این بخش وارد كننده یا مونتاژ كننده‌ایم اما در حوزه‌ی نرم‌افزار از ظرفیت خوبی برخورداریم كه از آن استفاده‌ی مناسبی نمی‌شود و اغلب در حد فعالیت‌های پژوهشی و تحقیق مانده، كاربردی نشده و جهت اصلاح و پیشرفت تحلیل نشده است.
رضا پاكیزه‌خو - عضو سازمان نظام صنفی رایانه‌یی كشور - نبود طرح جامعی در IT را ضعف زیرساختی فن‌آوری اطلاعات در كشور دانست و اظهار كرد: متاسفانه ظرفیت IT در كشور ما تماما به دولت بستگی دارد و تا دولت تصمیمی نگیرد هیچ كدام از بخش خصوصی نمی‌توانند به رشد و شكوفایی برسند و باید بخش‌نامه‌ها و مقررات دولت به سمتی روی آورد كه از بخش خصوصی استفاده‌ی بهینه‌ای شود.
● كاربردهای IT در جامعه‌ی ایران بكر است
وی كاربردهای IT را در جامعه‌ی ایران بكر دانست و تصریح كرد:‌ چیزی كه در كشور رواج پیدا كرده تكنولوژی سخت‌افزاری است كه با آخرین نسخه‌ها وارد می‌شود اما استفاده‌ی ابتدایی از آن انجام می‌شود.
● از ظرفیت‌های ICT داخلی استفاده‌ی بهینه نمی‌شود
به گفته‌ی یك كارشناس فن‌آوری اطلاعات سرانه‌ی فن‌آوری اطلاعات در كشورهای پیشرفته مانند سوئیس و انگلستان برای هر نفر در حدود دو هزار دلار و در برخی كشورها نیز بیشتر است اما در كشور ما این میزان در حدود ۵/۱ تا دو دلار است؛ بنابراین با وجود این میزان سرانه و اهمیت و جایگاه مهم این حوزه باید در این زمینه راهكاری اندیشید.
رمضان میرعباسی گفت: در سال گذشته این سرانه در كشور ما در حدود ‌۹ دلار بود و میزان بودجه در نظر گرفته شده تقریبا ‌۶۳۰ میلیون تومان بود كه این میزان به ‌۱۰۰ میلیون كاهش یافته كه باید به این موضوع توجه كرد.
وی با اشاره به این كه در حال حاضر از ظرفیت‌های ICT كه در داخل كشور وجود دارد استفاده بهینه نمی‌شود اظهار كرد: ‌این موضوع دلایل زیادی دارد و در واقع می‌توان گفت كسانی می‌توانند از اینترنت استفاده بهینه داشته باشند كه قادرند دانش آن را در كل دنیا به اشتراك بگذارند اما متاسفانه سیاست كلی استفاده از اینترنت در كشور ما به گونه‌ای است كه ما نمی‌خواهیم این دانش را به اشتراك بگذاریم. سرانه‌ی IT در كشورمان بسیار ناچیز است و تقریبا می‌توان گفت ‌یك‌دهم كشورهای اروپایی هم نیست.
به اعتقاد تحلیلگران در حال حاضر به دلیل نبود نظارت و حمایت از متخصصان IT و نبود فضایی شفاف رقابتی، فعالیت متخصصان با نیروی كارآمد كاهش یافته و بهتر است دولت فضایی ایجاد كند كه شركت‌های خصوصی به صورت پایدار فعالیت كرده و باورشكستگی روبه‌رو نشوند.
علیرضا علمی - دبیر انجمن صنفی شركت‌های اینترنتی - با بیان این‌كه دولت با برآورده كردن نیازهای شركت‌ها می‌تواند اساس توسعه‌ی فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات را مبتنی بر دانایی محوری شكل دهد، اظهار كرد: ظرفیت‌های مختلفی در ICT وجود دارد كه می‌توان به نیروی انسانی متخصص موجود در اصناف فوق و در شركت‌های زیرمجموعه‌ی آن‌ها كه سرمایه‌های مادی و معنوی ICT هستند اشاره كرد.
وی در ادامه افزود: با تجمیع و برآیند نیروهای بنگاه‌های نرم‌افزاری، سخت‌افزاری، اینترنتی و مخابراتی، سیستم ارایه‌ی خدمات ارزش افزوده، مبتنی بر فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات شكل گرفته و حال كافی است آموزشگاه‌ها و رسانه‌ها، فرهنگ‌سازی و بالا بردن خط دانش مردم را آغاز كنند و از طرف دیگر همزمان با ارایه‌ی خدمات الكترونیكی و خدمات ارزش افزوده در بستر مذكور آغاز شود.
در هر حال كارشناسان تاكید دارند كه زیرساخت‌های مخابراتی باید بیش از پیش آماده شود، اینترنت و باند وسیع با شبكه‌ی ملی در دسترس عموم قرار گیرد و بنگاه‌هایی كه نرم‌افزار و سخت‌افزار این بستر را فراهم می‌كند فرهنگ‌سازی كامل در مورد آن‌ها انجام دهند.

 

 
تحلیل: خبرگزارى ايسنا